संस्कृतजगत् ब्लॉग

वेद, व्याकरण, दर्शन और संस्कृत भाषा पर चिन्तन-मनन के लेख।

सभी लेख लघुप्रश्नाः · 14व्याकरण · 13ऋक्सूक्त · 9वैदिक साहित्य · 7संवादसूक्त · 4योगदर्शन · 4वैदिक आख्यान · 2मङ्गलाचरण · 2संस्कृत भाषा · 1सूक्तसंग्रह · 1बालगीत · 1यजुर्वेद · 1
योगदर्शन · 17 मई 2021

पातञ्जल योग दर्शन : साधनपाद (द्वितीय अध्याय) ।।

तपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि क्रियायोगः ॥२.१॥ समाधिभावनार्थः क्लेशतनूकरणार्थश्च ॥२.२॥ अविद्यास्मितारागद्वेषाभिनिवेशाः क्लेशाः ॥२.३…

⏱ ≈6 मि.👁 0
योगदर्शन · 16 मई 2021

पातञ्जल योग दर्शन : समाधिपाद (प्रथम अध्याय) ।।

अथ योगानुशासनम् ॥१.१॥ योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः ॥१.२॥ तदा द्रष्टु: स्वरुपेSवस्थानम् ॥१.३॥ वृत्तिसारूप्यम् इतरत्र ॥ १.४ ॥ वृत्तयः पञ्च…

⏱ ≈5 मि.👁 1
व्याकरण · 23 फ़रवरी 2021

स्वरों के भेदोपभेद

स्वरों के ह्रस्वादि भेदोपभेद अ इ उ ऋ लृ आ ई ऊ ऋ ए ओ ऐ औ अ इ उ ऋ लृ ए ओ ऐ औ ह्रस्व दीर्घ प्लुत उदात्त उदात्त उदात्त अनुदात्त अनुदात…

⏱ ≈5 मि.👁 0
मङ्गलाचरण · 22 फ़रवरी 2021

मङ्गलाचरण – सिद्धान्त कौमुदी

मुनित्रयं नमस्कृत्य तदुक्तीः परिभाव्य च ।वैयाकरणसिद्धान्तकौमुदीयं विरच्यते ।।अन्वय : मुनित्रयं नमस्कृत्य तदुक्तीः परिभाव्य च इयं व…

⏱ ≈1 मि.👁 0
व्याकरण · 19 फ़रवरी 2021

अनुनासिक संज्ञा : संज्ञा प्रकरण

१. मुखनासिकावचनोऽनुनासिकः ।। ल.कौ. ९ । अष्टा. १.१.८ ।।वृत्ति : मुखसहितनासिकयोच्चार्यमाणो वर्णोऽनुनासिकसंज्ञः स्यात् । तदित्थम् – अ…

⏱ ≈2 मि.👁 0
व्याकरण · 19 फ़रवरी 2021

उदात्त‚ अनुदात्त व स्वरित संज्ञा : संज्ञा प्रकरण

१. उच्चैरुदात्तः ।। ल.कौ. ६ । अष्टा. १.२.२९ ।।अर्थ : कण्ठ‚ तालु आदि स्थानों के ऊपरी भाग से जिस स्वर की उत्पत्ति होती है उसे उदात्त…

⏱ ≈3 मि.👁 0
व्याकरण · 19 फ़रवरी 2021

ह्रस्व‚ दीर्घ व प्लुत संज्ञा : संज्ञा प्रकरण

१. ऊकालोऽज्झ्रस्वदीर्घप्लुतः ।। ल.कौ. ५ । अष्टा. १.२.२७ ।।वृत्ति : उश्च ऊश्च ऊ३श्च वः‚ वां काल इव कालो यस्य सोऽच् क्रमाद् ह्रस्वदी…

⏱ ≈2 मि.👁 0
व्याकरण · 18 फ़रवरी 2021

४२ प्रत्याहार सूची

प्रत्याहार सूत्रों (माहेश्वर सूत्र) से यूँ तो सैकड़ों प्रत्याहार बन सकते हैं किन्तु आवश्यकता के अनुसार कुल प्रचलित प्रत्याहारों की…

⏱ ≈5 मि.👁 0
व्याकरण · 16 फ़रवरी 2021

प्रत्याहार संज्ञा : संज्ञा प्रकरण

१. आदिरन्त्येन सहेता । ल.कौ. ४ । अष्टा. १.१.७१ ।।वृत्ति : अन्त्येनेता सहित आदिर्मध्यगानां स्वस्य च संज्ञा स्यात् । यथाऽणिति अइउवर्…

⏱ ≈5 मि.👁 0
व्याकरण · 14 फ़रवरी 2021

इत् संज्ञा : संज्ञा प्रकरण

1. हलन्त्यम् ।। ल.कौ. १ । अष्टा. १.३.३ ।।वृत्ति : उपदेशेऽन्त्यं हलित्स्यात् । उपदेश आद्‍योच्चारणम् । सूत्रेष्वदृष्टं पदं सूत्रान्त…

⏱ ≈2 मि.👁 0
मङ्गलाचरण · 14 फ़रवरी 2021

मङ्गलाचरण – लघुसिद्धान्त कौमुदी

नत्वा सरस्वतीं देवीं शुद्धां गुण्यां करोम्यहम्पाणिनीयप्रवेशाय लघुसिद्धान्तकौमुदीम् ।।अन्वय : अहं शुद्धां गुण्यां सरस्वतीं देवीं नत…

⏱ ≈1 मि.👁 0